Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny Zespołu Parków znajduje
się w Chrystkowie koło Gruczna, w zabytkowej chacie z 1770 roku. Dom
i budynki inwentarskie usytuowane są na naturalnych i sztucznie usypanych
wzniesieniach (tremplach). To jeden z ostatnich w Dolinie Dolnej Wisły
dość dobrze zachowany obiekt, pozostałość po holenderskich osadnikach
(menonitach) sprowadzonych do Polski w dobie reformacji. Obiekt stanowi
przykład formy architektonicznej doskonale przystosowanej do żywiołu
powodzi. Obszerny dom kryty strzechą trzcinową, posiada podcień wsparty
na pięciu słupach, wykorzystywany kiedyś jako spichlerz i umożliwiający
wjazd wozu z workami zboża, które do wnętrza wciągano przez otwór znajdujący
się w pułapie. Obecnie gromadzone są tu eksponaty muzelane związane
z codziennym życiem rolników i rybaków. Zachowała się zrębowa konstrukcja
budynku z kompletem zabytkowej stolarki okiennej i drzwiowej, komin
"butelkowy", płyciny drewniane i przepierzenia z imponującej
szerokości desek, świadczące o nieosiągalnym już w naszych czasach budulcu.
Dom zbudowany został z sosnowych bali łączonych w narożach na jaskółczy
ogon. Dominujący dach, którego wysokość jest prawie trzykrotną wielokrotnością
ścian kryje miejsce na pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze. W 1992
r. chata wpisana została do centralnego rejestru zabytków.
Każdy turysta zadziwiony będzie niecodziennym widokiem
rzadko dziś spotykanego obiektu architektury ludowej. Konstrukcja i
zdobnictwo przejawiające się w stylowym opracowaniu szczegółów, zwłaszcza
podcienia oraz stolarki okiennej i drzwiowej, są świadectwem niezwykłych
umiejętności cieśli, którzy zbudowali tę chatę na rzucie prostokąta
o wymiarach 21m i 11m. Drewniana chata w Chrystkowie była centrum dużego
gospodarstwa, na terenie którego znajdowało się kiedyś wiele innych
budynków gospodarczych. Były to: murowana obora, stajnia, chlewnia i
wozownia pod jednym dachem oraz drewniana stodoła i murowane z cegieł:
kuźnia, owczarnia i piwnice. W istniejącym do dziś budynku inwentarskim,
znajdującym się naprzeciw chaty, zobaczyć można system równi pochyłych
umożliwiających kiedyś przeprowadzanie zwierząt na poddasze podczas
powodzi. Tu czekały na ustąpienie wód.
Wykupienie obiektu w 1996 r. przez Dyrekcję Zespołu
Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego, pozwoliło na
rozpoczęcie prac konserwatorsko - remontowych np. zmianę całej strzechy,
odtwarzanie witrażowych okien oraz utworzenie Ośrodka Dydaktyczno -
Muzealnego ZPKChiN w oparciu o całą zagrodę, która jest również miejscem
realizacji projektów m. in.
- ratowania odmian roślin użytkowych w miejscu ich pierwotnego występowania
("in situ").
- zakładania kolekcji śliw uprawianych w dolinie Wisły
- chów starych ras zwierząt gospodarskich np. owcy wrzosówki,
- odtworzenia przechowalni i suszarni owoców,
- przywracania tradycji wyrobu "Świeckich powideł", które
w 2000 roku uznane zostały za najlepszy regionalny przetwór roślinny
w kraju.
Dodatkowo korzystne położenie (35 km od Bydgoszczy i 15 km od Świecia)
oraz skupienie wielu różnorodnych elementów w jednym miejscu tworzy
doskonałą bazę edukacyjną i atrakcję turystyczną odwiedzaną przez coraz
większą rzeszę turystów.