Istotnym elementem dziedzictwa kulturowego są pozostałości
starych sadów w strefie przykrawędziowej doliny Wisły. Utworzenie kolekcji
ponad 40 odmian jabłoni stworzyło możliwość powrotu zapomnianych już
odmian do przydomowych sadów, a rozszerzenie kolekcji o lokalne ekotypy
śliw jest dopełnieniem rozpoczętego cztery lata temu projektu.
W ramach realizacji programu zachowania starych odmian
roślin użytkowych, w 1996 roku rozpoczęto akcję inwentaryzacji i zachowania
ginących odmian jabłoni rosnących nad dolną Wisłą, w starych 80-100
letnich sadach. Pierwszy etap projektu polegał na inwentaryzacji sadów,
ogrodzeniu przyszłej kolekcji i szkółki (pow. ok. 1 ha), utworzeniu
kolekcji lokalnych odmian jabłoni (24 odmiany po 6 drzewek), założeniu
szkółki z okulizowanymi odmianami, wykonaniu profesjonalnej dokumentacji
fotograficznej, zakupie podstawowego sprzętu sadowniczego oraz rozpoczęciu
tworzenia bazy danych w oparciu o ortofotomapę. Ponad 600 drzewek przekazano
do różnych instytucji i osób prywatnych mieszkających na obszarze Zespołu
Parków.
W latach 2001-2002 przewidziano założenie kolekcji
lokalnych ekotypów śliw (18 odmian) i rozszerzenie istniejącej
kolekcji jabłoni o kolejnych 10 odmian (m. in. aktywnie poszukiwane
były 3 odmiany jabłoni, które bez wątpienia uprawiane były nad Dolną
Wisłą w okresie międzywojennym: antonówka półtorafuntowa, kantówka gdańska
i złotka kwidzyńska). W kolejnych latach ogrodzono obszar o powierzchni
ok. 1 ha (ochrona przed zwierzętami zgryzającymi pędy i korę młodych
drzewek), odtworzono przechowalnię (ziemiankę) oraz suszarnię do owoców
- typowych dla gospodarstw, w których gromadzono i przerabiano
owoce. Koniecznym stało się zakupienie dodatkowego sprzętu sadowniczego,
opracowanie i wydanie folderu o kolekcji starych odmian jabłoni oraz
wykonanie kilku tablic informacyjnych. Planowane jest wyprodukowanie
i dystrybucja ok. 4-6 tys drzewek. Przyjęto założenie, że w celu
uniknięcia przypadkowej dystrybucji drzewek będzie to realizowane we
współpracy z innymi parkami i nadleśnictwami a stworzone
sady obejmować będą co najmniej 30 drzewek z pięciu różnych
odmian. Pozwoli to na rzeczywistą odnowę zasobów genowych miejscowych
ekotypów poszczególnych odmian jabłoni. Proces ten będzie monitorowany,
m. in. poprzez kontynuację tworzenia bazy danych o zasobach starych
odmian drzew owocowych w terenie, a w oparciu o posiadaną ortofotomapę
przeprowadzona zostanie ocena tempa zaniku starych sadów.